Concrete aanbevelingen per registratiefase om omzetderving te voorkomen, fouten te minimaliseren en te voldoen aan NZa-regelgeving.
⚡ Top 3 meest impactvolle quick wins
Wees alert op ongeplande zorg. Geplande zorg loopt automatisch mee uit de agenda of het OK-sjabloon; een telefonisch consult of ICC tussendoor heeft geen bronrecord en valt daardoor stil weg.
Leg de meest passende typerende diagnose uit de typeringslijst van uw specialisme vast zodra deze bekend is — dít bepaalt het zorgproduct, niet de ICD-10-code.
Kent uw specialisme een uitzonderingsregel? Dan hangt zowel de automatische sluiting als de productafleiding af van één specifieke zorgactiviteit. Ontbreekt die, dan sluit het subtraject verkeerd én leidt de grouper het verkeerde zorgproduct af.
Praktijk in HiX & Epic
Wie doet wat in het EPD?
Veel registratieadvies gaat ervan uit dat de specialist zelf DBC's opent en sluit. Zo werkt het niet. Het sluiten van subtrajecten is geautomatiseerd; uw invloed zit vóór dat moment. Hieronder de feitelijke taakverdeling — die in HiX en Epic in de kern gelijk is, ook al heten de schermen anders.
⚙️
Het EPD doet automatisch
Geen actie van u nodig
Zorgactiviteiten aanmaken uit de onderliggende registratie: de agenda-afspraak, het OK-sjabloon en de koppelingen met lab en radiologie.
Subtrajecten sluiten volgens de afsluitregels uit de Afsluitregels Tabel — door de ICT-leverancier ingebouwd op basis van het Registratieaddendum.
Het zorgtraject sluiten na drie keer 120 dagen zonder geregistreerde of geplande zorgactiviteiten.
Het gesloten subtraject naar de grouper sturen en het afgeleide zorgproduct terugontvangen.
Uitzonderingsregels toepassen op basis van diagnosegroep en zorgactiviteiten.
🩺
U als poortfunctionaris
Specialist · AIOS · VS · PA
Typerende diagnose vastleggen zodra deze bekend is — niet wachten tot sluiting. U bent hier formeel verantwoordelijk voor en het bepaalt het zorgproduct.
ICD-10-code van de hoofddiagnose registreren, op het diepste niveau.
Alert zijn bij ongeplande zorg. Het meeste rolt automatisch uit de agenda-afspraak of het OK-sjabloon; wat buiten die stroom valt — een telefonisch consult tussendoor, een ICC, overleg dat niet als afspraak stond — heeft geen bronrecord dat het vanzelf aanmaakt.
Medisch-inhoudelijke uitval beoordelen: alleen u kunt bepalen of een diagnose-verrichtingcombinatie klopt.
📊
Zorgadministratie
Adviseur zorgcontrol · Zorgadministratie
Werkvoorraad en uitvallijsten bewaken en afhandelen.
Validatiesignalen oppakken en terugleggen bij de juiste behandelaar.
Jaarlijkse NZa-wijzigingen per 1 januari implementeren in het EPD.
Terugkoppeling geven over structurele registratiepatronen per vakgroep.
Waar uw winst zit: sluiting is geautomatiseerd en in de meeste EPD's kunt u het sluitmoment sowieso niet zelf vervroegen. Ook het leeuwendeel van de zorgactiviteiten ontstaat vanzelf, uit de agenda en de OK- en diagnostiekkoppelingen. Uw aandacht is dus maar op twee dingen echt nodig: een tijdige en passende typerende diagnose, en alertheid op zorg die buiten de geplande stroom valt. Alles wat daarna misgaat, is uitval — en dat is werk voor de zorgadministratie.
DBC Opening#01
Open de DBC bij het eerste patiëntencontact
Een DBC moet worden geopend op de datum van het eerste contact. Retroactief openen leidt tot validatiefouten en risico op afwijzing bij materiële controle.
Een zorgtraject met zorgtype 11 opent zodra een patiënt bij u komt met een zorgvraag waarvoor nog geen zorgtraject openstaat — regulier óf spoedeisend, en ook op de SEH.
Bij verwijzing via de huisarts geldt de datum van het eerste specialistisch contact, niet de verwijsdatum.
De patiënt kan van buiten de instelling komen of intern zijn doorverwezen; dat maakt voor het openingsmoment geen verschil.
DBC Opening#02
Registreer de juiste trajecttypering
Onderscheid tussen een eerste poliklinisch traject en een herhaaltraject is bepalend voor de productclassificatie. Een verkeerde typering leidt direct tot een onjuist tarief.
Zorgtype 11 (initiële behandeling): er is voor deze zorgvraag bij dit specialisme nog géén zorgtraject geopend. Geldt ook bij een SEH-presentatie en bij interne doorverwijzing.
Zorgtype 21 (vervolgbehandeling): het zorgtraject staat nog open en er volgt een nieuw subtraject. Een zorgtraject sluit pas na drie keer 120 dagen zonder geregistreerde of geplande zorgactiviteiten — of direct bij overlijden.
Gevolg voor de praktijk: een patiënt die na enkele maanden terugkomt voor dezelfde zorgvraag valt meestal nog in een lopend zorgtraject, en krijgt dus zorgtype 21 — geen nieuw zorgtype 11.
Raadpleeg de NZa-beleidsregel voor uitzonderingen (b.v. chronische aandoeningen).
DBC Opening#03
Zorgvraagtypering: geldt dit voor uw specialisme?
"Zorgvraag" betekent in het DBC-systeem twee dingen. Meestal is het gewoon het probleem waarmee de patiënt zich meldt. Maar bij vijf specialismen is het daarnaast een formele component die meetelt bij het afleiden van het subtraject.
De component zorgvraag wordt geregistreerd bij: consultatieve psychiatrie, kindergeneeskunde/neonatologie, neurologie, radiotherapie (verplicht sinds 1 januari 2019) en revalidatiegeneeskunde.
Bij die specialismen bestaat de DBC-typering uit drie delen: zorgtype, zorgvraag én diagnose. De zorgvraag staat samen met de diagnosen in de Elektronische Typeringslijst.
Werkt u in een ander specialisme, dan speelt de zorgvraag géén rol in de productafleiding. Uw invloed zit daar volledig in de typerende diagnose en de zorgactiviteiten — niet in hoe u de klacht omschrijft.
DBC Opening#04
De verwijzing is voorwaarde voor vergoeding, niet voor opening
Een subtraject kan technisch geopend worden zonder verwijzing. Maar de Zorgverzekeringswet stelt de verwijzing als voorwaarde voor vergoeding van medisch-specialistische zorg — ontbreekt hij, dan is de zorg geleverd maar niet vergoed.
Een schriftelijke verwijzing uit de eerste lijn is één jaar geldig vanaf de datum van afgifte. Binnen dat jaar moet het zorgtraject geopend zijn.
Zolang de patiënt onder behandeling of controle blijft, blijft de verwijzing geldig — ook bij controles met lange tussenpozen.
Wel een nieuwe verwijzing nodig: wanneer de behandeling is afgerond en de patiënt op eigen initiatief terugkomt. Dit is het moment dat in de praktijk het vaakst wordt gemist.
Bij spoedeisende zorg — een ongeval of plotselinge ernstige ziekte — is geen verwijzing vereist.
Activiteiten#05
Registreer verrichtingen op de uitvoerdatum
Zorgactiviteiten dienen te worden geregistreerd op de datum dat zij zijn uitgevoerd, niet op de datum van het consult waarbij ze worden besproken.
Een laboratoriumonderzoek uitgevoerd op dag 3 maar besproken op dag 5 telt op dag 3. Bij een werkende lab- of radiologiekoppeling gaat dat vanzelf goed, omdat de uitvoerdatum uit het bronsysteem komt.
Operaties, inclusief preoperatieve handelingen, worden elk afzonderlijk op de uitvoerdatum geregistreerd — doorgaans via het OK-sjabloon.
Oppassen bij zorg die u achteraf vastlegt onder een afspraak van een andere dag: dan wijkt de geregistreerde datum af van de werkelijke uitvoerdatum, en dat kan het sluitmoment van het subtraject verschuiven.
Activiteiten#06
Let vooral op ongeplande zorg
Het grootste deel van de zorgactiviteiten ontstaat vanzelf: uit de agenda-afspraak, het OK-sjabloon of de koppeling met lab en radiologie. Het risico zit in zorg die buiten die vaste stroom valt.
Geplande zorg is doorgaans goed gedekt: een polikliniekafspraak, een operatie of een aangevraagd onderzoek genereert de zorgactiviteit uit het bronrecord.
Kwetsbaar is wat geen bronrecord heeft: een telefonisch consult tussendoor, een intercollegiaal consult, een ongepland overleg of zorg die op een ander moment plaatsvindt dan de afspraak waaronder hij is vastgelegd.
Telefonische consulten en e-consulten hebben eigen NZa-codes en zijn declarabel — maar alleen als ze ook daadwerkelijk als contact zijn vastgelegd.
U hoeft dus niet alles handmatig te controleren. Het gaat om bewustzijn dat er zorgactiviteiten worden geregistreerd, en om alertheid op het deel dat niet automatisch meeloopt.
Activiteiten#07
Gebruik de juiste verrichtingencodes
Verouderde of onjuiste NZa-codes worden afgewezen bij validatie. Jaarlijkse updates van de codelijsten vereisen actief beheer.
Controleer elk jaar per 1 januari de geactualiseerde NZa-prestatiebeschrijvingen.
Stel EPD-alerts in voor codes die per datum zijn vervallen of gewijzigd.
Wijs een adviseur zorgcontrol aan die codewijzigingen bijhoudt en communiceert naar het team.
Activiteiten#08
Registreer add-on zorgproducten apart
Dure geneesmiddelen, IC-zorg en bepaalde diagnostiek worden als add-on naast het DBC-zorgproduct gedeclareerd. Vergeet dit niet te registreren.
Dure geneesmiddelen worden apart gedeclareerd, buiten het DBC-tarief om, zodat de kosten niet onevenredig op het zorgproducttarief drukken.
Voor IC-zorg opent een apart subtraject: zorgtype 51 bij ondersteuning van een lopende zorgvraag, zorgtype 52 als de patiënt rechtstreeks op de IC wordt opgenomen. De grouper filtert de IC-zorgactiviteiten eruit; die mogen als IC-add-on apart worden gedeclareerd.
Een zorgtype 51-subtraject wordt tegelijk met het bijbehorende subtraject (zorgtype 11 of 21) naar de grouper gestuurd — pas nadat dat subtraject volgens de afsluitregels is gesloten.
Activiteiten#09
Wordt u in consult gevraagd? Dan opent er een eigen traject
Bij een intercollegiaal consult registreert u niet mee in het traject van de aanvrager. U opent een eigen zorgtraject met zorgtype 13 — mits de patiënt klinisch is opgenomen.
Zorgtype 13 wordt geopend door degene die de poortfunctie uitvoert: medisch specialist, arts-assistent, verpleegkundig specialist of physician assistant.
Voorwaarde is dat er minimaal één verblijfsactiviteit is geregistreerd — een verpleegdag, IC-dag (ook NICU of PICU), klinische zorgdag in de thuissituatie, verblijfsdag ggz op een PAAZ of PUK, of dagverpleging bij een klinisch opgenomen patiënt.
De geleverde zorg beperkt zich tot de periode van verblijf. Het subtraject sluit zodra die periode bij de aanvrager eindigt, en uiterlijk op de 120e dag.
Een zorgtype 13-traject kent geen vervolgbehandeling: het bevat altijd precies één subtraject. Blijft u de patiënt daarna poliklinisch zien, dan is dat een nieuw zorgtraject.
Sluiting#10
Ken het sluitmoment — dat verschilt per situatie
Uw EPD sluit subtrajecten geautomatiseerd volgens de afsluitregels. Het moment hangt af van klinisch/niet-klinisch en operatief/conservatief — niet van één vaste termijn. Een subtraject staat nooit langer dan 120 dagen open.
Klinisch: sluit op de 42e dag ná de ontslagdatum (art. 17 lid 1 NR). Bij heropname binnen die 42 dagen telt de laatste ontslagdatum.
Niet-klinisch operatief: sluit op de 42e dag na de operatieve ingreep (art. 18 lid 1 NR).
Niet-klinisch niet-operatief: sluit op de 90e dag na opening bij zorgtype 11, en op de 120e dag bij zorgtype 21 (art. 18 lid 3 NR).
Let op de terminologie: het gaat om zorgtype 11 of 21 van het subtraject — niet om "zorgtraject 11". Het zorgtraject is de paraplu die meerdere subtrajecten kan bevatten.
Het sluitmoment is niets waar u zelf op stuurt: de meeste EPD's bieden geen mogelijkheid om een subtraject handmatig te vervroegen.
Sluiting#11
Typeer de diagnose zodra die bekend is — én registreer ICD-10 apart
Twee verschillende registraties, twee verschillende doelen. De typerende diagnose uit de typeringslijst van uw specialisme bepaalt het zorgproduct. De ICD-10-code registreert u daarnaast verplicht, maar die stuurt het tarief niet aan.
Leg de diagnose vast zodra deze bekend is en wacht niet tot het sluitmoment — het subtraject sluit geautomatiseerd, en een subtraject zonder typering blijft hangen in de uitval.
Het gaat om de meest passende diagnose voor de zorgvraag over dat subtraject. Verandert het beeld gedurende het traject, dan past u de typering aan; de typering kan per subtraject verschillen.
De grouper leidt het zorgproduct af uit deze typering plus de geregistreerde zorgactiviteiten. De Handleiding dbc-systematiek is expliciet: "De ICD-10-diagnosecode zelf wordt in de afleiding niet gebruikt."
ICD-10 registreert u wél verplicht per subtraject, op het diepste niveau en alleen voor de hoofddiagnose. Aanlevering aan het DIS is verplicht sinds 1 juli 2015; de NZa ziet hierop toe.
Praktische consequentie: een preciezere ICD-10-code levert geen hoger tarief op. Een preciezere typerende diagnose wel — daar zit uw winst.
Sluiting#12
Valideer DBC's voor sluiting
Voer de EPD-validatiecheck uit voordat u sluit. Validatiefouten leiden tot afwijzing en vertraging in declaratie. Proactief oplossen spaart tijd.
Meest voorkomende validatiefout: combinatie van diagnose en verrichting is niet toegestaan.
Zorg dat elke DBC minimaal één verrichting bevat — lege DBC's zijn niet declarabel.
Plan wekelijks een korte controle van openstaande validatiefouten in het EPD.
Declaratie#13
Waarom uitval op uw naam geen eindeloze houdbaarheid heeft
U declareert zelf niet, maar een subtraject dat op uw uitvallijst blijft staan kan uiteindelijk niet meer gedeclareerd worden. De termijn daarvoor is contractueel — hij staat in de zorginkoopovereenkomst, niet in een NZa-regel.
Verzekeraars hanteren doorgaans zo'n 12 maanden na sluiting van het subtraject; sommige contracten zijn korter. Dat is ruim, maar niet oneindig.
Uitval die op een medisch-inhoudelijk punt vastloopt — een ontbrekende typering, een niet-toegestane diagnose-verrichtingcombinatie — kan alleen ú oplossen. De zorgadministratie kan hem signaleren, niet beantwoorden.
Praktische consequentie: uw uitvallijst tijdig doorlopen is geen administratieve bijzaak maar de laatste stap waarmee geleverde zorg ook daadwerkelijk vergoed raakt.
Declaratie#14
Weet welke registratie in úw vakgebied het zorgproduct kantelt
U hoeft geen tarieven te kennen. Wel loont het om te weten welke handeling of typering in uw specialisme het verschil maakt tussen twee productgroepen — daar zit uw invloed.
De grouper leidt het zorgproduct af uit de typerende diagnose plus de geregistreerde zorgactiviteiten. In de praktijk zijn het per vakgebied een handvol elementen die bepalen in welke productgroep een traject valt.
Vraag uw adviseur zorgcontrol welke dat voor uw vakgroep zijn. Dat is een gesprek van een half uur dat u daarna structureel scheelt.
Publieke tarieven per zorgproduct staan op opendisdata.nza.nl, mocht u de orde van grootte willen zien.
Compliance#15
Gebruik de auditbevindingen die u terugkrijgt
De interne audit is niet uw taak — u bent er het onderwerp van. Maar de uitkomst is wel het scherpste signaal dat u krijgt over uw eigen registratiepatroon.
Audits richten zich doorgaans op trajecten met afwijkende doorlooptijden, opvallende productgroepen of recent gewijzigde diagnosegroepen — precies de plekken waar een registratiegewoonte structureel verkeerd kan uitpakken.
Krijgt u een bevinding terug, behandel die dan als informatie over uw werkwijze en niet als een administratieve correctie. Eén patroon dat u aanpast, werkt door in alle volgende trajecten.
Vraag bij twijfel na waaróm iets als fout is aangemerkt. Soms blijkt de regel anders te liggen dan de auditor aanneemt, zeker bij specialisme-specifieke uitzonderingsregels.
Compliance#16
Documenteer medische onderbouwing volledig
Bij materiële controle moet elk geregistreerd zorgproduct medisch onderbouwd zijn in het dossier. Ontbrekende onderbouwing leidt tot terugvordering.
Zorg dat elke verrichting terug te vinden is in het patiëntendossier (brief, OK-verslag, polinotitie).
Complexe diagnosecombinaties vereisen expliciete motivatie in het dossier.
Train secretariaat en verpleegkundigen op het belang van tijdige dossiervorming.
Compliance#17
Parallelliteit: meestal niet, met twee uitzonderingen
Parallelliteit gaat over meerdere zorgtrajecten binnen één specialisme met overlappende looptijd. Voorwaarde is dat er sprake is van een andere, nieuwe zorgvraag dan waarvoor de patiënt al bekend is.
Twee identieke diagnosen parallel is in beginsel niet toegestaan — er is dan per definitie geen nieuwe zorgvraag.
Uitzondering 1: bepaalde dubbelzijdige aandoeningen die aan beide zijden operatief worden behandeld. Dit is de uitzondering die u in de praktijk het vaakst tegenkomt.
Uitzondering 2: aandoeningen waarvoor de Regeling medisch-specialistische zorg expliciet parallelliteit bij twee identieke diagnosen toestaat.
De Diagnose Combinatie Tabel (DCT) legt vast welke diagnosecombinaties niet parallel mogen voorkomen; uw EPD toetst daarop. De tabel is opgesteld door de wetenschappelijke verenigingen samen met Zorgverzekeraars Nederland, op basis van de 1.150 meest voorkomende parallelle DBC's.
Zijn meerdere specialismen bij één patiënt betrokken, dan mogen die in bepaalde situaties elk een eigen zorgtraject openen — dat is iets anders dan parallelliteit binnen één specialisme.
Compliance#18
Check per 1 januari wat er in úw vakgebied wijzigde
De NZa actualiseert de regels jaarlijks per 1 januari. De implementatie is werk voor zorgcontrol en ICT, maar één ding kan niemand voor u nakijken: of de typeringslijst of uitzonderingsregel van uw eigen specialisme is veranderd.
Wijzigingen die u direct raken: vervallen of gewijzigde diagnosetyperingen op uw lijst, en aanpassingen in de uitzonderingsregel die voor uw vakgebied geldt.
Concreet voorbeeld uit de release voor 2026: bij stamceltransplantatie is een hele referentiegroep vervallen en zijn vier zorgactiviteiten verwijderd. Wie op de oude gewoonte doorwerkt, registreert codes die niet meer bestaan.
Het addendum bevat een hoofdstuk "Wijzigingen ten opzichte van vorige versie" — dat is doorgaans twee pagina's en de snelste manier om te zien of er iets voor u bij zit.
Compliance#19
Bij horizontaal toezicht telt uw registratie dubbel
Horizontaal toezicht is een afspraak tussen ziekenhuis en verzekeraar: het ziekenhuis toont aan intern op juiste registratie te sturen, en krijgt daarvoor minder externe controle terug. Dat is bestuurlijk werk — met één gevolg dat u wél merkt.
Het ziekenhuis moet aantoonbaar maken dát de registratie klopt. Uw vastlegging is daarmee niet alleen de basis voor de declaratie, maar ook bewijsmateriaal in dat kwaliteitssysteem.
In de praktijk betekent dit strakkere interne terugkoppeling op registratiepatronen, en vaker de vraag om een keuze te onderbouwen.
Werkt uw ziekenhuis onder horizontaal toezicht? Dat is de moeite van het navragen waard, want het verklaart waarom bepaalde controles bij u terechtkomen.